Phố Hàng Giấy dài hơn 200 mét, nối tiếp phố Đồng Xuân về phía phố Hàng Đậu. Tên phố gắn với hoạt động buôn bán giấy, một mặt hàng phục vụ việc viết chữ, học hành và nhiều nhu cầu của đời sống. Thời Pháp thuộc, phố mang tên Rue du Papier, cũng có nghĩa là phố Giấy. Từ năm 1945, tên Hàng Giấy tiếp tục được sử dụng.
Con phố hình thành trên một đoạn đê cũ, phía đông là đất thôn Huyền Thiên, phía tây là đất thôn Tân Khai. Những người buôn giấy từ vùng Bưởi, làng Cót mang sản phẩm đến đây bán. Vào ngày phiên chợ Đồng Xuân, giấy được bày dọc hai bên đường, gần ngã tư Hàng Khoai. Các loại giấy lệnh, giấy sắc, giấy bản, giấy bồi cùng những mặt hàng giấy nhập từ nước ngoài tạo nên nét riêng của phố. Trong sách Hà Nội nửa đầu thế kỷ XX, nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Uẩn mô tả Hàng Giấy trước năm 1915 còn khá thưa vắng. Đường chưa có vỉa hè, lòng đường trải gạch vụn, nhà lá xen với nhà xây gạch lợp tôn. Những ngôi nhà có gác vẫn mang dáng dấp kiến trúc cũ. Cảnh quan ấy khác nhiều với con phố đông đúc mà quý khách nhìn thấy hôm nay.
Sau năm 1925, phố xuất hiện thêm những ngôi nhà kiểu phương Tây, diện tích rộng và tầng gác cao. Hoạt động kinh doanh cũng đa dạng hơn, với các cửa hiệu vàng bạc, sách và thực phẩm. Hiệu Ích Ký chuyên bán sách phương Tây là một dấu tích của đời sống văn hóa trên phố. Năm 1938, khách sạn Hoa Nam được xây dựng tại địa điểm ở số 39 Hàng Giấy, sau này trở thành rạp chiếu bóng Bắc Đô và bây giờ trở thành một trường mầm non.
Hàng Giấy còn từng nổi tiếng với những nhà hát ả đào. Tiếng đàn, nhịp phách đã đi vào câu ca dao:
“Trải qua Hàng Giấy dần dần,
Cung đàn nhịp phách nên xuân bốn mùa.”
Trong nhiều năm, phố có sáu, bảy nhà hát, tập trung ở phía tây. Về sau, các nhà hát chuyển dần ra những khu vực như Khâm Thiên, Bạch Mai và ấp Thái Hà. Câu ca dao vẫn lưu lại ký ức về một không gian thưởng thức nghệ thuật của Hà Nội xưa.
Trong những ngày đầu Toàn quốc kháng chiến, Hàng Giấy là cửa ngõ phía bắc của Liên khu I. Khách sạn Hoa Nam trở thành vị trí chiến đấu của lực lượng bảo vệ Thủ đô. Nhiều nhà cửa trên phố bị bom đạn phá hủy, rồi được xây dựng lại trong những năm sau.
Một dấu tích tín ngưỡng được ghi nhận trên phố là đình Đồng Xuân ở số 83, thờ thần Bạch Mã. Hình ảnh cổng đình với dòng chữ “Đồng Xuân linh từ” trong tư liệu ảnh cũ gợi nhắc đời sống tâm linh của cộng đồng cư dân.
Đi dọc Hàng Giấy, quý khách có thể khám phá ký ức về những phiên bán giấy, tiếng đàn ả đào, các hiệu sách và cuộc chiến đấu bảo vệ thành phố. Những câu chuyện ấy làm nên lịch sử riêng của con phố ở phía bắc khu phố cổ Hà Nội.
More than 200 metres long, Hàng Giấy Street continues northwards from Đồng Xuân Street towards Hàng Đậu. Its name is associated with the paper trade, supplying paper for writing, study and a myriad of everyday uses. During the French colonial period, it was officially designated as “Rue du Papier” (Paper Street). In 1945, it reverted to the name Hàng Giấy.
The street developed along a section of an old dyke, lying between the lands of Huyền Thiên village to the east and Tân Khai village to the west. Merchants from the Bưởi area and Cót village brought their paper products here to sell. On Đồng Xuân market days, these goods were displayed along both sides of the street near the Hàng Khoai intersection. They included lệnh paper (used for royal ordinances), sắc paper (used for royal appointment and distinction certificates), bản paper (used for everyday writing and printing) and bồi paper (crafted by laminating multiple layers together). Imported papers were also traded here, further enriching the variety of products characteristic of this trade.
In his seminal work “Hanoi in the First Half of the Twentieth Century”, researcher Nguyễn Văn Uẩn describes a street that remained sparsely urbanised prior to 1915. It lacked pavements, the roadway was strewn with brick fragments, and thatched dwellings stood side by side with brick buildings featuring corrugated metal roofs. Even multi-storey houses retained distinct elements of traditional architecture. This historic streetscape contrasts sharply with the bustling thoroughfare visitors encounter today.
Following 1925, larger Western-style residences with expansive layouts and elevated storeys began to emerge. Commercial activities likewise diversified, embracing jewellery shops, bookstores and food emporiums. The Ích Ký Bookshop, specialising in Western literature, stands as an enduring testament to the street's vibrant cultural life. In 1938, the Hoa Nam Hotel was erected at No. 39 Hàng Giấy; it later served as the Bắc Đô Cinema before the site was transformed into a kindergarten.
The street was also celebrated for its “ả đào” (songstress singing) houses. The resonant strains of musical instruments and the rhythmic tap of wooden clappers are lovingly evoked in traditional folk verses:
“Passing slowly through Hàng Giấy, the sound of strings and the rhythm of clappers fill the street with spring all year round”.
For many years, six or seven singing houses clustered within the western section of the street. They subsequently migrated over time to areas such as Khâm Thiên, Bạch Mai and Thái Hà. These verses preserve the poignant memory of one of Hanoi’s premier hubs of traditional artistic entertainment.
During the opening days of the National Resistance in late 1946, Hàng Giấy served as the northern gateway to Interzone I. The Hoa Nam Hotel was transformed into a tactical stronghold for the forces defending the capital. Numerous buildings along the street were ravaged by artillery bombardment before being painstakingly restored in the ensuing years.
Among the street’s historic spiritual landmarks is Đồng Xuân Communal House at No. 83, dedicated to the deity Bạch Mã. Archival photographs depicting its entrance gate inscribed with the characters “Đồng Xuân linh từ” (Đồng Xuân Sacred Monastery) bear quiet witness to the spiritual life of the local community.
Strolling along Hàng Giấy today, visitors can uncover layers of memory: the bustling paper markets of the past, the melodic echoes of “ả đào” singing, heritage bookshops, and the fierce battles fought in defence of the city. Together, these intertwining narratives shape the distinctive historical identity of this northern stretch of Hanoi’s Old Quarter.
